Lúc mới khởi sự tu học theo truyền thống Pāḷi, phần lớn mọi người khi nghe nói về “Tam Tạng Kinh Điển” liền nảy sinh tâm lý lo lắng vì tính chất hàn lâm của nó. Dường như bộ kinh này chỉ phù hợp với giới xuất gia hay các học giả chuyên trách. Thực ra, nếu nhìn đúng cách, Tam Tạng không hề xa lạ. Nó giống như bản đồ tổng thể của con đường tu tập, được phân định rạch ròi để người học dễ dàng nắm bắt.
1. Tam Tạng là gì?
Tam Tạng (Tipiṭaka) theo nghĩa đen là “ba cái giỏ”, tượng trưng cho ba kho tàng lớn dùng để gìn giữ và hệ thống hóa pháp bảo.
Cấu trúc của nó bao gồm:
Bộ Tạng Luật (Vinaya Piṭaka)
Bộ Tạng Kinh (Sutta Piṭaka)
Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
Toàn bộ các bản văn Tipiṭaka được lưu truyền bằng ngôn ngữ Pāḷi trong truyền thống Nguyên thủy, được đánh giá là hệ thống kinh điển uy tín, phản ánh chính xác nhất những lời thuyết giảng của Đức Phật.
2. Tạng Luật – Nền tảng của đời sống tu tập
Tạng Luật chủ yếu dành cho chư Tăng Ni, nhưng người tại gia hiểu Luật sẽ tu rất vững.
Mục đích cốt yếu của giới luật không nằm ở sự ràng buộc, mà nhằm:
Bảo hộ sự thanh khiết của thân tâm
Hóa giải những mâu thuẫn và rắc rối
Thiết lập nền tảng cho sự phát triển của Định và Tuệ
Có thể hiểu đơn giản:
Luật đóng vai trò như khung sườn an toàn cho thân nghiệp và khẩu nghiệp
Đối với người sơ cơ, điều quan trọng là thấu hiểu tinh thần:
Mối quan hệ nhân quả trong mọi việc làm
Tôn trọng giới hạn
Phát triển tính kỷ luật và ý thức cá nhân
Trải nghiệm Tạng Kinh qua những lời dạy trực tiếp
Sutta Piṭaka thường là bộ tạng gần gũi nhất đối với các hàng cư sĩ.
Đây là nơi ghi lại:
Các bài thuyết pháp của Đức Phật
Những cuộc đối đáp giữa Phật và nhiều tầng lớp khác nhau trong xã hội
Những chỉ dẫn trực tiếp về khổ – nguyên nhân khổ – con đường diệt khổ
Hệ thống Tạng Kinh gồm 5 bộ Nikāya chủ đạo, với đặc điểm:
Sắp xếp theo độ dài của các bài kinh: trường, trung và tiểu
Có kinh rất thực hành (như Kinh Pháp Cú, Tứ Niệm Xứ)
Có những bài kinh giải quyết trực tiếp các khúc mắc trong cuộc sống thường nhật
Nhìn chung:
Tạng Kinh chính là lộ trình tu tập được dẫn dắt bằng thuyết giảng và các câu chuyện sinh động
Hành giả sơ cơ nên ưu tiên tiếp cận Tạng Kinh trước tiên.
Abhidhamma Piṭaka – Hệ thống hóa quy luật tâm linh
Vi Diệu Pháp (Abhidhamma) là phần trừu tượng và khó nhất, nhưng cũng sâu nhất.
Nếu coi:
Tạng Kinh là “Phật dạy gì”
Thì Vi Diệu Pháp giải thích “Các quy luật của Pháp vận động ra sao”
Tạng Vi Diệu Pháp đi sâu vào các khía cạnh:
Định nghĩa và đặc tính của tâm
Một sát-na tâm gồm những yếu more info tố nào?
Cội nguồn phát sinh các triền cái tham, sân, si
Cơ chế tích lũy và vận hành của nghiệp báo
Đối với người vừa khởi sự:
Không cần học Vi Diệu Pháp ngay
Nhưng biết rằng nó tồn tại giúp tránh hiểu sai Phật pháp theo cảm tính hay niềm tin mơ hồ
Mối liên hệ giữa Tam Tạng và Tam Học
Hành giả có thể ghi nhớ sự liên kết này như sau:
Tạng Luật → Giới
Sutta Piṭaka hướng đến Định (Samādhi)
Tạng Vi Diệu Pháp → Tuệ
Ba Tạng không tách rời, mà nâng đỡ nhau:
Có Giới → Định mới vững
Khi tâm đạt đến sự định tĩnh thì Tuệ giác mới bắt đầu nảy nở
Nhờ có Tuệ mà hành giả hiểu được giá trị của Giới và giữ gìn một cách tự nhiên
Gợi ý cách học Tam Tạng cho người mới bắt đầu
Hướng đi đơn giản cho bạn:
Đừng cố “học hết”
Hãy học theo thứ tự:
Nắm vững các nguyên tắc đạo đức căn bản
Ứng dụng các bài Kinh để quán chiếu thực tế cuộc sống
Nếu có điều kiện thuận lợi, hãy đào sâu Vi Diệu Pháp để mở mang trí tuệ chuyên sâu
Mục đích cuối cùng của việc học Tam Tạng không phải là sự phô trương học thuật, mà là:
tu tập và sửa đổi thân – khẩu – ý ngay trong từng khoảnh khắc của đời sống